Activiteiten, Nieuws

Business History Review, special issue

In de winter van 2010 is er een speciale uitgave verschenen van het Amerikaanse tijdschrift Business History Review (volume 84:4). De uitgave staat in het teken van het Varieties of Capitalism debat en het Nederlandse business systeem in het bijzonder.
Van drie deelonderzoeken van het BINT project verschenen artikelen:

• Keetie Sluyterman, 'Introduction: changing business systems in the Netherlands in the twentieth century';
• Bram Bouwens en Joost Dankers, 'The invisible handshake: cartelization in the Netherlands, 1930-2000';
• Abe de Jong, Ailsa Roell, en Gerarda Westerhuis, 'Changing national business systems: corporate governance and financing in the Netherlands, 1945-2005';
• Keetie Sluyterman en Ben Wubs, 'Multinationals and the Dutch business system: the case of Royal Dutch Shell and Sara Lee'.

Klik hier voor een samenvatting van de artikelen.

Binnenkort verwacht

In de BINT reeks zijn inmiddels twee delen verschenen, namelijk de delen over multinationals en over ondernemers in Nederland. Het deel over Concentratie en concurrentie en het deel over Menselijk kapitaal worden in het voorjaar van 2012 verwacht. De boeken zijn verkrijgbaar bij Uitgeverij Boom (www.uitgeverijboom.nl).

Concentratie en concurrentie. Brancheorganisaties, kartelvorming, fusies en overnames / Bram Bouwens, Joost Dankers
Concurrentie is de drijvende kracht achter de moderne markteconomie. Van oudsher verweren ondernemers zich op allerlei manieren tegen de werking van de markt door samenwerking, het manipuleren van prijzen of door het aangaan van fusies met concurrenten.
Dit deel beschrijft hoe Nederlandse ondernemingen door samenwerking in brancheorganisaties in de twintigste eeuw de scherpe kanten van de concurrentiestrijd probeerden weg te nemen. Nederland stond bovendien gedurende een groot deel van de twintigste eeuw bekend als het 'kartelparadijs van Europa'. Pas in de laatste decennia is Nederland meer in de pas gaan lopen met de Europese regel-geving op dit terrein. Geleidelijk kreeg concentratie door middel van fusies en overnames binnen het Nederlandse bedrijfsleven de overhand. Daarmee sloot Nederland zich aan bij de internationale trend waarin ondernemingen steeds meer samenwerken, vaak over de nationale grens heen. De auteurs laten aan de hand van verschillende casestudy's - zoals de scheepsbouw, de chemie, de papierindustrie en het verzekeringswezen - zien hoe kartelafspraken en andere vormen van concentratie hebben ingegrepen in het Nederlandse bedrijfsleven.

Het menselijk kapitaal. Sociaal ondernemingsbeleid in Nederland in de twintigste eeuw / Erik Nijhof en Annette van den Berg
Al voor de aanvang van de twintigste eeuw traden enkele bevlogen ondernemers op de voorgrond, die met sociale maatregelen voor hun personeel wilden laten zien, dat er een weg was tussen het hardvochtige beleid van veel van hun collega's en de radicale eisen van het opkomende socialisme. De bekendste namen waren Van Marken en Stork, maar naarmate de twintigste eeuw vorderde kreeg deze benadering meer navolging en werd die een regulier onderdeel van het beleid van vele ondernemingen. De diepere drijfveer daarvoor was de zorg voor het personeel als menselijk kapitaal. In dit boek wordt deze ontwikkeling nader onderzocht op een aantal deelgebieden. Na een theoretische inleiding en hoofdstukken over de oorsprong van het overlegmodel en het denken over arbeid, volgen hoofdstukken over vijf cruciale gebieden waarop dit sociale ondernemingsbeleid zich manifesteerde: huisvesting, pensioenfondsen, medezeggenschap, veiligheid en gezondheid op het werk, en scholing.
Uit deze analyses komt naar voren, dat dit sociale beleid in toenemende mate met dat van de overheid en van de vakbeweging vervlochten raakte. De drie partijen hadden ieder hun eigen agenda, maar bleken elkaar steeds meer nodig te hebben. Daardoor ontwikkelde zich een hecht overlegsysteem waarin deze drie partijen op sociaal terrein steeds nauwer samenwerkten.
Na 1980 begon de overheid zich onder invloed van het opkomende neoliberalisme als centrale regisseur terug te trekken, maar dat betekende niet het einde van het overleg: werkgevers en werknemers bleken bereid en in staat hieraan vorm te blijven geven, overigens binnen de wettelijke kaders die hiervoor waren geschapen. Op sociaal gebied behoort Nederland daardoor nog steeds tot de gecoördineerde markteconomieën.
De diepere oorzaak hiervoor ligt in het hoogproductieve karakter van de Nederlandse economie, waardoor de zorg voor goed opgeleid personeel tot een steeds belangrijkere productiefactor is geworden. Zonder samenwerking en coördinatie zou Nederland die positie niet hebben bereikt. Het overlegsysteem heeft zijn grote nut bewezen, en zal dat naar verwachting ook de komende periode blijven doen.

Reeds verschenen

Over grenzen. Multinationals en het Nederlandse kapitalisme / Keetie Sluyterman en Ben Wubs
De internationale kredietcrisis van 2008 heeft het functioneren van de markteconomie in Nederland opnieuw op de agenda geplaatst. Welke systeem is economisch het effectiefst en sociaal het meest verantwoord? Wie beslist over de toekomst van ondernemingen die voor de hele samenleving van belang zijn? Maakt het voor Nederland uit of bedrijven in Nederlandse of buitenlandse handen zijn? Wat is de invloed van internationaal opererende ondernemingen op de Nederlandse markteconomie, nu en in het verleden?
In Over grenzen hanteren Keetie Sluyterman en Ben Wubs een langetermijnperspectief. Zij kijken naar de wisselwerking tussen multinationale ondernemingen en de nationale organisatie van het bedrijfsleven vanaf het eind van negentiende eeuw tot aan het begin van de eenentwintigste eeuw. In deze studie passeren Nederlandse multinationals als Shell, Philips en ABN AMRO de revue, maar ook buitenlandse multinationals in Nederland zoals Siemens, Dow Chemical en Sara Lee. Via zorgvuldig gekozen voorbeelden komt naast de grote lijn ook het beleid van individuele ondernemingen aan de orde. Daarmee ontstaat een boeiend beeld van wederzijdse beïnvloeding en aanpassing.

Ondernemers in Nederland. Variaties in ondernemen / Jacques van Gerwen en Ferry de Goey
Van de 'bakker op de hoek' tot en met de voorzitter van de raad van bestuur van een grote multinational: dit boek gaat over de ondernemers in Nederland. De ondernemerswereld is vaak onderwerp van gesprek, en niet altijd in gunstige zin: boekhoudschandalen en buitensporige beloningen hebben het imago van managers beschadigd. Toch gaat het in zulke gevallen maar om een klein deel van alle ondernemers. De meerderheid bestaat uit hardwerkende zelfstandigen in het MKB, waarbij het aantal vrouwen en migranten snel groeit. Deze gevarieerde en onderbelichte groep krijgt in dit boek eindelijk de aandacht die hij verdient.
Van Gerwen en De Goey stellen de vraag centraal of de Nederlandse ondernemerspopulatie in de loop van de twintigste eeuw, vooral na 1980, steeds meer is gaan lijken op die van de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. Daarbij wordt gekeken naar zowel de status en competenties van ondernemers als de omvang en samenstelling van de populatie: zelfstandigen en managers, ondernemers in het grootbedrijf en in het midden- en kleinbedrijf, mannen en vrouwen, autochtonen en migranten.